Niet geaarde stopcontacten in huis: welke apparaten lopen risico?

Twee gaatjes in een rond kuiltje, en verder niets. Zo ziet een stopcontact zonder randaarde eruit. In woningen waarvan de elektra vóór 1997 is aangelegd, zitten ze vaak nog in de woonkamer en op de slaapkamers, terwijl de keuken wel geaarde stopcontacten heeft. Meestal gaat dat jarenlang goed. Of zo'n stopcontact een risico is, hangt af van wat erop aangesloten zit.

Een telefoonlader of schemerlamp heeft geen aarde nodig. Een wasmachine, oven of strijkijzer wel. Hieronder leest u hoe aarde werkt, bij welke apparaten het risico zit, waarom pinnetjes in een stopcontact niet altijd betekenen dat het geaard is, en hoe een elektricien het oplost.

Inhoudsopgave

1. Wat aarde doet bij een defect
2. Zo ziet u of een stopcontact geaard is
3. Pinnetjes zeggen niet alles
4. Welke apparaten wel en geen aarde nodig hebben
5. De aardlekschakelaar als vangnet
6. Noodoplossingen die het risico groter maken
7. Mag een ongeaard stopcontact nog?
8. Zo controleert een elektricien de aarde
9. Zo wordt een stopcontact alsnog geaard
10. Waar u het beste begint
11. Veelgestelde vragen
12. Persoonlijk advies

Wat aarde doet bij een defect

Een stopcontact zonder aarde heeft twee draden: de bruine fasedraad, die de spanning aanvoert, en de blauwe nuldraad, die de stroom terugvoert. Een geaard stopcontact heeft daarnaast een geelgroene draad. Die loopt naar de aardrail in de groepenkast. Vandaar gaat de aarde naar een aardpen in de grond of naar de aardaansluiting van de netbeheerder.

Zolang een apparaat in orde is, doet die geelgroene draad niets. Hij wordt pas belangrijk als er iets kapotgaat. Stel dat in een wasmachine een draad losschuurt en tegen de metalen kast komt. Dan staat die kast onder spanning.

Is het apparaat geaard, dan loopt de foutstroom direct via de aarddraad weg. De aardlekschakelaar of de installatieautomaat van die groep slaat dan af, afhankelijk van welke het eerst reageert. U merkt alleen dat de stroom op die groep uitvalt. Zit er op de groep geen aardlekschakelaar, dan moet de automaat het alleen doen. Dat lukt alleen als de aarde goed is.

Is het apparaat niet geaard, dan gebeurt er eerst niets. De wasmachine draait door en de kast blijft onder spanning staan. Pas als iemand de kast aanraakt en tegelijk een natte vloer, een kraan, een verwarmingsbuis of een geaard apparaat raakt, zoals de droger ernaast, loopt de stroom via die persoon naar de aarde. Daar zit het gevaar van een ongeaard stopcontact: u merkt de fout pas als u zelf de verbinding met de aarde vormt.

Voelt u een tinteling als u een apparaat, kraan of radiator aanraakt? Raak het dan niet meer aan. Zet de groep in de meterkast uit, haal pas daarna de stekker eruit en bel een elektricien.

Zo ziet u of een stopcontact geaard is

Aan de voorkant ziet u het verschil direct. Een geaard stopcontact heeft in het ronde kuiltje twee metalen pinnetjes, één aan de bovenkant en één aan de onderkant. Een ongeaard stopcontact heeft alleen de twee gaten voor de stekkerpennen.

Ook aan stekkers kunt u het zien:

• Een platte stekker met twee dunne pennen hoort altijd bij een apparaat zonder aarde.
• Een ronde stekker zonder metalen aardcontacten aan de zijkanten heeft ook geen aarde.
• Een ronde stekker met twee metalen aardcontacten aan de zijkanten heeft randaarde. Vaak zit er ook een gaatje in het midden. Zo'n apparaat hoort op een geaard stopcontact.

Weet u niet welke stopcontacten geaard zijn, loop dan elke kamer langs en noteer het. In veel oudere woningen is het gemengd: geaard in de keuken en bij de wasmachine, ongeaard in de woonkamer en op de slaapkamers. Volgens ID.nl werd in droge ruimtes tot juli 1997 geen aarding toegepast.

Pinnetjes zeggen niet alles

Een stopcontact met pinnetjes is pas geaard als er achter dat stopcontact ook een werkende aarddraad zit. Dat is niet altijd zo. In de praktijk ziet een elektricien vier situaties steeds terugkomen.

De eerste: iemand heeft een ongeaard stopcontact vervangen door een geaard exemplaar, terwijl er geen aarddraad in de doos zat. Aan de voorkant ziet het er veilig uit. De pinnetjes zijn alleen nergens op aangesloten. Dat is gevaarlijker dan een gewoon ongeaard stopcontact, want hierop sluit u met een gerust hart een wasmachine aan.

De tweede: in oudere woningen liep de aarde soms via de metalen waterleiding. Is die leiding later door kunststof vervangen, dan is de aarde ongemerkt verdwenen. De stopcontacten hebben nog pinnetjes en een geelgroene draad, alleen is die draad nergens meer op aangesloten.

De derde: een losgeraakte aarddraad in een lasdoos of in de groepenkast. Alle apparaten blijven het doen, dus zonder meting valt het niemand op.

De vierde: de aarde is in de doos doorverbonden met de nuldraad. Dat mag niet. Breekt de nuldraad ergens, dan kan er spanning op de behuizing van het apparaat komen te staan.

Een eenvoudige stopcontacttester uit de bouwmarkt laat zien of er iets op het aardcontact is aangesloten. Meer niet. Hij zegt niets over hoe goed die aarde is, en hij ziet niet of nul en aarde zijn verwisseld of doorverbonden. Dan geeft de tester een goed resultaat terwijl het stopcontact niet in orde is. Zekerheid geeft alleen een meting met een installatietester.

Welke apparaten wel en geen aarde nodig hebben

Elektrische apparaten zijn grofweg in twee soorten te verdelen. De soort bepaalt of een ongeaard stopcontact voor dat apparaat een extra risico is.

Apparaten met dubbele isolatie hebben geen aarde nodig. Ze hebben twee lagen isolatie of één extra sterke laag. Daardoor komt de behuizing bij één defect niet onder spanning. U herkent ze aan het symbool van een vierkantje in een vierkantje op het typeplaatje, en aan een stekker zonder randaarde. Voorbeelden:

• telefoon- en tabletladers
• de meeste schemerlampen en leeslampen
• wekkerradio's en veel televisies
• föhns en scheerapparaten
• de meeste stofzuigers

Lampen met een metalen voet of kap hebben soms wel randaarde. Kijk dus altijd naar de stekker.

Apparaten met een metalen behuizing, of die met water of veel warmte werken, hebben meestal wel aarde nodig. Ze hebben een stekker met randaarde. Juist bij deze apparaten is een ongeaard stopcontact een risico. Voorbeelden:

• wasmachine, wasdroger en vaatwasser
• koelkast en vriezer
• oven, magnetron en waterkoker
• strijkijzer
• desktopcomputers en monitoren met een driepolig netsnoer
• oliegevulde radiatoren en andere kachels met een metalen behuizing en een randaardestekker

Twijfelt u, kijk dan naar de stekker. Zit er een stekker met randaarde aan, dan hoort het apparaat op een geaard stopcontact. Vereniging Eigen Huis raadt aan in elk geval de stopcontacten voor zware apparaten zoals de wasmachine, vaatwasser, koelkast en oven te laten aarden.

De aardlekschakelaar als vangnet

Een aardlekschakelaar beschermt ook, alleen op een andere manier dan aarde.

Hij vergelijkt de stroom die via de fasedraad naar de groepen gaat met de stroom die via de nuldraad terugkomt. Zijn die niet gelijk, dan lekt er ergens stroom weg. In woningen worden aardlekschakelaars van 30 milliampère gebruikt. Zo'n schakelaar valt af bij een lekstroom tussen ongeveer 15 en 30 milliampère en moet binnen 0,3 seconde uitschakelen.

Bij een geaard apparaat met een defect lekt de stroom direct weg via de aarddraad. De groep valt dan uit voordat iemand het apparaat aanraakt. Bij een ongeaard apparaat lekt er pas stroom weg als die door een persoon gaat. De aardlekschakelaar schakelt dan binnen een fractie van een seconde af. Op dat moment is de schok al gegeven.

Een aardlekschakelaar van 30 milliampère verkleint de kans op een dodelijke schok sterk. Een veilige schok bestaat alleen niet. Hoe het afloopt, hangt af van de weg die de stroom door het lichaam neemt, van een natte huid en van de persoon. Kinderen, ouderen en mensen met een hartaandoening of pacemaker zijn kwetsbaarder. Wie schrikt, kan bovendien vallen.

Er zijn ook grenzen. Raakt iemand tegelijk de fase- en de nuldraad aan, dan loopt de stroom door het lichaam heen en weer terug. De aardlekschakelaar ziet dan geen verschil en schakelt niet af. En een aardlekschakelaar die ontbreekt of defect is, beschermt helemaal niet. In veel huizen met ongeaarde stopcontacten zit bovendien niet op elke groep een aardlekschakelaar.

Druk daarom twee keer per jaar op de testknop. Valt hij niet uit, laat hem dan door een elektricien controleren en vervangen. Valt hij juist vaak zonder duidelijke reden uit, lees dan ons artikel over een aardlekschakelaar die 's nachts uitvalt.

Aarde voert de foutstroom af en de aardlekschakelaar schakelt de groep uit. Pas samen zorgen ze dat een defect apparaat al uit staat voordat iemand het aanraakt.

Noodoplossingen die het risico groter maken

Wie in de woonkamer alleen ongeaarde stopcontacten heeft, behelpt zich vaak met een noodoplossing. Een paar daarvan zijn riskanter dan ze lijken.

Een geaarde stekker in een ongeaard stopcontact. Een ronde stekker met randaarde past meestal gewoon in een ongeaard stopcontact. Het apparaat werkt, zonder aarde. Krijgt het een defect, dan is de behuizing niet beveiligd.

Een stekkerdoos met randaarde op een ongeaard stopcontact. De stekkerdoos heeft pinnetjes en ziet er geaard uit. Toch zijn alle contacten van die stekkerdoos ongeaard, want de stekkerdoos haalt zijn aarde uit het stopcontact in de muur. Is die er niet, dan is er nergens aarde.

Een verlengsnoer van de keuken naar de woonkamer. Het apparaat is dan wel geaard. Alleen ligt er nu een snoer over de vloer waar iemand over kan struikelen. Bovendien kan een opgerolde kabelhaspel warm worden als er een kachel op aangesloten is. Rol een haspel daarom altijd helemaal af.

Zelf een geaard stopcontact plaatsen. Zonder werkende aarddraad zitten er pinnetjes in die nergens op zijn aangesloten.

Aardcontacten verbuigen of een verloopstekker gebruiken. Past een stekker niet, dan is dat een signaal. Maak hem nooit passend door de aardcontacten te verbuigen.

Een wasmachine op een ongeaard stopcontact in de badkamer of op zolder. Juist bij water en een metalen kast is aarde het hardst nodig.

Mag een ongeaard stopcontact nog?

Ja, in een bestaande installatie mag een ongeaard stopcontact blijven zitten. U bent niet verplicht het te vervangen, ook niet op termijn.

Voor nieuwe installaties is dat anders. NEN 1010 is de norm voor elektrische installaties in gebouwen, en het Besluit bouwwerken leefomgeving verwijst ernaar. Sinds 1997 moeten alle stopcontacten in een nieuwe woninginstallatie randaarde hebben, ook in de woonkamer en op de slaapkamers. Vóór die tijd was randaarde vooral verplicht in de keuken, natte ruimtes, kelder, garage en buiten.

Wat dat voor u betekent:

• Gaat een ongeaard stopcontact kapot, dan mag het worden vervangen door een ongeaard exemplaar. Een geaard stopcontact plaatsen zonder aarddraad mag niet.
• Bij nieuwe stopcontacten, een uitbreiding of een ingrijpende verbouwing geldt voor dat nieuwe deel de NEN 1010 van nu. Die stopcontacten krijgen randaarde.
• In de badkamer gelden extra eisen. Een stopcontact moet daar randaarde hebben, op een groep met een aardlekschakelaar van 30 milliampère zitten en op minstens 60 centimeter van bad of douche hangen. Zonder aardlekschakelaar horen er in de badkamer helemaal geen stopcontacten.

Elektriciens raden aan geaarde en ongeaarde stopcontacten in één ruimte niet door elkaar te gebruiken. Dan kan iemand niet tegelijk een geaard en een ongeaard apparaat aanraken. Laat u in een kamer aarden, laat dan alle stopcontacten in die kamer aarden.

Voor een huurwoning is meestal de verhuurder verantwoordelijk voor de elektrische installatie. Een verhuurder hoeft een bestaande ongeaarde installatie niet te vernieuwen, maar moet een gebrek wel herstellen. Heeft de wasmachineaansluiting geen aarde, meld dat dan bij de verhuurder.

Zo controleert een elektricien de aarde

Een stopcontact kan er geaard uitzien zonder dat het dat is. Een elektricien controleert daarom met een installatietester de volgende punten.

• Doorgaande aarde. Hij meet of er een goede verbinding is van het aardcontact in het stopcontact tot aan de aardrail. Een losse of ontbrekende aarddraad komt zo meteen aan het licht.
• De hoofdaarde van de woning. In de meterkast controleert hij of de aardrail goed is aangesloten, en hoe die aarde loopt: via een aardpen of via de aansluiting van de netbeheerder. In oudere huizen kijkt hij of de aarde nog via een metalen waterleiding loopt.
• Snel genoeg afschakelen. Hij meet de lusimpedantie, of bij een eigen aardpen de aardverspreidingsweerstand. Zo weet hij zeker dat de beveiliging bij een fout op tijd afschakelt. Ook controleert hij of fase, nul en aarde goed zijn aangesloten.
• De aardlekschakelaar. Hij bootst met de tester een lekstroom na. Zo ziet hij bij welke lekstroom en hoe snel de aardlekschakelaar uitschakelt. De testknop laat alleen zien dát hij uitschakelt, niet bij welke lekstroom of hoe snel.
• De staat van de bedrading. Bij oude installaties meet hij ook de isolatieweerstand. Zit er nog draad met een textiellaag in de muur, lees dan ook ons artikel over stoffen bedrading in huis.

Na de meting weet u welke stopcontacten echt geaard zijn en waar de aarde ontbreekt of niet deugt.

Zo wordt een stopcontact alsnog geaard

Wat er moet gebeuren, wordt bepaald door wat er al in de muur zit.

In veel woningen liggen de draden in installatiebuizen. Zit er in de lasdoos boven het stopcontact een aarddraad die aantoonbaar doorloopt naar de aardrail, dan trekt de elektricien een geelgroene draad van dezelfde dikte als de fasedraad door de buis naar het stopcontact. Daarna plaatst hij een geaard stopcontact en meet hij of de verbinding goed is.

Zit er nergens in de buurt een aarddraad, dan trekt de elektricien een nieuwe vanaf de aardrail. Die gaat meestal mee door de buizen die er al liggen, vaak samen met nieuwe fase- en nuldraden. Zijn de buizen te vol of te oud, dan komt er een nieuwe leiding.

Ontbreekt de hoofdaarde van de woning, bijvoorbeeld omdat die via de vervangen waterleiding liep, dan moet eerst de hoofdaarde worden hersteld. Dat kan via een aardaansluiting van de netbeheerder of met een eigen aardpen in combinatie met aardlekschakelaars. De elektricien bepaalt na een meting welke oplossing past.

Laat de elektricien dan meteen ook de groepenkast bekijken. In huizen met ongeaarde stopcontacten is de groepenkast vaak klein en zit niet elke groep achter een aardlekschakelaar. Op onze pagina over een groepenkast uitbreiden of vernieuwen leest u wat daarbij komt kijken.

Laat dit werk over aan een erkend installateur. Een nieuwe aarde moet volgens NEN 1010 worden aangelegd, en pas een meting laat zien of hij goed werkt.

Waar u het beste begint

U hoeft niet elk stopcontact in huis tegelijk te laten aarden. Wel per ruimte alle stopcontacten samen. Begin waar de winst het grootst is:

1. Kijk eerst in de meterkast of alle groepen achter een aardlekschakelaar zitten. U herkent die aan de testknop met een T. Ontbreekt die op een groep, dan is dat vaak de snelste veiligheidswinst.
2. De badkamer en de aansluiting van wasmachine en droger, zeker als die op zolder of in een schuur staan.
3. De keuken, voor koelkast, vaatwasser, oven en waterkoker.
4. Stopcontacten buiten en in de garage, waar het vaak vochtig is en u op een stenen vloer staat.
5. Het bureau met de computer, en de plek waar een kachel met randaardestekker staat.
6. Pas daarna de woonkamer en de slaapkamers, waar vooral apparaten zonder aarde staan.

Staat er een verbouwing op stapel? Laat de aarde dan meteen meenemen. Zolang er toch gesloopt en gestuct wordt, is een extra leiding snel gelegd.

Veelgestelde vragen

Is een niet geaard stopcontact gevaarlijk?

Voor apparaten met dubbele isolatie, zoals een telefoonlader of schemerlamp, geeft het ontbreken van aarde geen extra risico, zolang apparaat en snoer heel zijn. Voor apparaten met een randaardestekker, zoals een wasmachine of strijkijzer, wel. Gaat er in zo'n apparaat iets mis, dan kan de behuizing onder spanning komen te staan zonder dat u het merkt.

Ben ik verplicht mijn stopcontacten te laten aarden?

Nee. Uw bestaande stopcontacten hoeven niet te worden aangepast. Plaatst u nieuwe stopcontacten of breidt u uit, dan schrijft NEN 1010 randaarde voor.

Mag ik mijn wasmachine op een ongeaard stopcontact aansluiten?

Liever niet. Een wasmachine heeft een metalen kast en werkt met water. Hij heeft niet voor niets een stekker met randaarde. Laat het stopcontact op die plek aarden.

Is een stekkerdoos met randaarde op een ongeaard stopcontact geaard?

Nee. De stekkerdoos haalt zijn aarde uit het stopcontact in de muur. Heeft dat stopcontact geen aarde, dan hebben de contacten in de stekkerdoos die evenmin, ook al zitten er pinnetjes in.

Kan ik zelf een geaard stopcontact plaatsen?

Alleen als er al een werkende aarddraad in de doos zit, en dan nog moet het werk aan NEN 1010 voldoen. Zit er geen aarddraad, plaats dan geen geaard stopcontact. Het lijkt veilig, terwijl de pinnetjes nergens op zijn aangesloten.

Is een aardlekschakelaar genoeg als ik geen aarde heb?

Een aardlekschakelaar schakelt pas uit als er stroom weglekt. Zonder aarde gebeurt dat pas als iemand een defect apparaat aanraakt. U krijgt dan eerst een schok. Raakt iemand tegelijk fase en nul aan, dan schakelt hij helemaal niet af.

Persoonlijk advies

Wilt u zeker weten welke stopcontacten in uw huis echt geaard zijn? Wij controleren ze een voor een met een installatietester. Daarna krijgt u een overzicht: welke plekken voorrang hebben en wat er per plek moet gebeuren.

kWh ELEKTROTECHNIEK zit aan de Industriestraat 45A in IJmuiden en werkt in Velsen, Haarlem, Zandvoort en de rest van de regio. Bel ons op 023-2100214, app naar 06-44997934 of stuur een bericht via onze contactpagina.

Bronnen

• In oudere woningen ontbreken geaarde stopcontacten vaak; aarden wordt aangeraden voor (vaat)wasmachine, koelkast en oven. Bron: Vereniging Eigen Huis, Problemenwijzer: Niet geaard stopcontact(geraadpleegd 20 oktober 2026).
• Tot juli 1997 geen aarding in droge ruimtes; vroeger aarde via de waterleiding. Bron: ID.nl, Vermijd elektrische schokken dankzij een goede aarding (geraadpleegd 20 oktober 2026).
• Badkamer: stopcontact geaard, achter een aardlekschakelaar van 30 mA en minstens 60 cm van bad of douche. Bron: ID.nl, Elektriciteit in de badkamer (geraadpleegd 20 oktober 2026).
• Aardlekschakelaar van 30 mA schakelt af tussen ongeveer 15 en 30 mA, binnen 0,3 seconde; geen bescherming bij aanraking van fase en nul; testknop twee keer per jaar. Bron: ABB, Informatie over aardlekschakelaars, en Elektramat, Aardlekschakelaar (geraadpleegd 20 oktober 2026).
• Kapot ongeaard stopcontact mag door een ongeaard exemplaar worden vervangen; dubbel geïsoleerde apparaten herkenbaar aan het symbool van een vierkantje in een vierkantje. Bron: Van Son Data en Elektra, Stopcontacten, geaard of niet? (7 februari 2024, geraadpleegd 20 oktober 2026).
• Een geaard stopcontact zonder aangesloten aarddraad biedt schijnveiligheid. Bron: Elektramat, Kennisbank: Geaard stopcontact (geraadpleegd 20 oktober 2026).